၂၀၂၅ ခုနှစ် အမြင်ဖွင့်အစီရင်ခံစာ

ပြည်သူ့အသံ

လူမှုစီးပွားဘဝအပေါ် ပြည်သူလူထု၏ သဘောထားစစ်တမ်း | မြန်မာနိုင်ငံ | ၂၀၂၅

အစီရင်ခံစာ၏ နောက်ခံအကြောင်းအရာ

မြန်မာနိုင်ငံသားများ၏ လက်တွေ့ဘဝတွင် ရင်ဆိုင်နေရသော အခြေအနေများနှင့် နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ တုန့်ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများအကြား ဖြစ်ပေါ်နေသော သတင်းအချက်အလက် ကွာဟချက်ကို ပေါင်းကူးပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ “ဟစ်တိုင်”ပလပ်ဖောင်းမှတဆင့် “ပြည်သူ့အသံ” ဟုခေါ်သော ရေရှည်စောင့်ကြည့်လေ့လာသည့် စစ်တမ်းအစီအစဉ်အား ၂၀၂၄ ခုနစ်မှ လစဉ်စတင်ကောက်ယူခဲ့ပါသည်။ ဤစစ်တမ်းသည် နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသော ရှုပ်ထွေးသည့် ပဋိပက္ခများကြားတွင် ရှင်သန်ရုန်းကန်နေရသူများ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို အလေးပေးဖော်ပြနိုင်ရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသည့် လွတ်လပ်သော လူထုအခြေပြု တုန့်ပြန်ဆောင်ရွက်မှု တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။

ဤ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အမြင်ဖွင့်အစီရင်ခံစာ (Insight Report) ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ အလှူရှင်များ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်း (CSOs) များအနေဖြင့် ပြည်သူလူထု၏ လက်ငင်းလိုအပ်ချက်များနှင့် ရေရှည်စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို မြေပြင်အခြေအနေနှင့်အညီ နားလည်သဘောပေါက်စေရန် ဖြစ်ပါသည်။

နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ လူထုအသံပေါင်း ၄၀၁ ခုမှတဆင့် ပြည်သူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝ ဖြတ်သန်းမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်းအားဖြင့်၊ ဤအစီရင်ခံစာသည် အထောက်အထားခိုင်လုံသော တိုက်တွန်းနှိုးဆော်မှုများ (Evidence-based Advocacy) ကို ပြုလုပ်နိုင်ရန်နှင့် အကူအညီပေးရေး မဟာဗျူဟာများသည် မြေပြင်တွင် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနေသော အခက်အခဲများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

၁။ အစီရင်ခံစာ အနှစ်ချုပ်

၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ လူထုသည် ကုန်ဈေးနှုန်း အဆမတန် မြင့်တက်မှု၊ စားနပ်ရိက္ခာ ရှားပါးမှုနှင့် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး အခြေအနေများ ရုတ်ခြည်းဆိုးရွားလာမှုတို့ကြောင့် အကြီးအကျယ် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြရပါသည်။ သို့သော် ၂၀၂၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ထိုအစောပိုင်းကာလ တုန်လှုပ်မှုများသည် မည်သည့်အချိန်တွင် ပြီးဆုံးမည်ကို မသိနိုင်သော နေ့စဉ်ဘဝ ရုန်းကန်ရှင်သန်နေရသည့် အခြေအနေဆိုးကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး ဖြစ်ပါသည်။

ယခုနှစ် စစ်တမ်းမှ တွေ့ရှိရသော အဓိကအချက်မှာ အခက်အခဲများကာလရှည်ကြာလာခြင်း (Chronicity) ပင် ဖြစ်ပါသည်။ စစ်တမ်းဖြေဆိုသူ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးသည် ၎င်းတို့၏ အဓိကကျသော အခက်အခဲများကို ခြောက်လထက်မက ကြုံတွေ့နေရပြီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤအချက်သည် ယာယီအကျပ်အတည်းတစ်ခု မဟုတ်တော့ဘဲ မိသားစုအဆင့်တွင် ခုခံဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း (Coping mechanisms) များ ပြိုလဲသွားခြင်းကို ပြသနေပါသည်။ စုဆောင်းထားသမျှ ငွေကြေးများ ကုန်ခမ်းခြင်း၊ ရိက္ခာများ ပြတ်တောက်ခြင်းနှင့် လူမှုကွန်ရက် အပြန်အလှန် ကူညီနိုင်မှုများ လျော့နည်းလာခြင်းတို့ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အကြား ကွာခြားသွားသော အဓိက အပြောင်းအလဲ (၃) ခုမှာ -

• စီးပွားရေး အခက်အခဲသည် လူသားတို့၏ လုံခြုံရေးနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်လာခြင်း - အမျိုးသားများသည် အလုပ်အကိုင် ရှာဖွေရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်တော့ဘဲ၊ အဓမ္မ စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် နေအိမ်မှ အပြင်သို့ ဘေးကင်းစွာ မထွက်နိုင်တော့ကြောင်း အစီရင်ခံလာကြသည်။

• ပညာရေး အကျပ်အတည်း ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာခြင်း - ကျောင်းသင်ကြားမှု ပြတ်တောက်ခြင်းသည် ယခင်ကကဲ့သို့ သွားလာရေး အခက်အခဲသက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာကာ အခြေခံပညာသင်ကြားခွင့် မရရှိတော့သည့် မျိုးဆက်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မြင့်တက်လာပါသည်။

• မြို့ပြဒေသများ၏ ထိခိုက်လွယ်မှု ပိုမိုထင်ရှားလာခြင်း - ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့ကြီးများသည် ယခုအခါ အခက်အခဲ အများဆုံး ကြုံတွေ့နေရသည့် နေရာများအဖြစ် စစ်တမ်းတွင် ပါဝင်လာပါသည်။ ဤသည်မှာ အကူအညီ လိုအပ်ချက်များသည် ယခင်ကကဲ့သို့ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းများတွင်သာမကဘဲ မြို့ပြဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုဆီသို့ အဓိက ကူးပြောင်းလာနေခြင်းကို ပြသနေပါသည်။

၂။ အစီရင်ခံစာ အကဲဖြတ်မှုမှတ်ချက်

ဤအစီရင်ခံစာသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း ဟစ်တိုင်ပလပ်ဖောင်းအသုံးပြုကာ ကောက်ယူခဲ့သော လူထုသဘောထားစစ်တမ်း အဖြေလွှာ ၄၀၁ ခုအပေါ် အခြေခံထားပါသည်။ အဆိုပါအဖြေလွှာများကို ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ ရှမ်း၊ စစ်ကိုင်း၊ ကရင်၊ မကွေး၊ ပဲခူး နှင့် အခြားသော တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်များအပြင် ပြည်ပရောက် ဖြေဆိုသူများထံမှ စုဆောင်းရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ စုစုပေါင်းအချက်အလက် ၄၀၁ ခုရှိသော်လည်း၊ ဤအစီရင်ခံစာတွင် ပါဝင်သော အကြောင်းအရာအလိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု (thematic analysis) ကို အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ ကုဒ်သတ်မှတ်ခြင်း (qualitative coding) ၌ ပိုမိုနက်ရှိုင်းမှုနှင့် တစ်ပြေးညီဖြစ်မှုရှိစေရန်အတွက် အဖြေလွှာအများဆုံးရရှိသော ဒေသကြီးများ (ရန်ကုန်၊ မန္တလေး နှင့် ရှမ်း) မှ မှတ်တမ်းများအပေါ်တွင်သာ အထူးပြုလုပ်ဆောင်ခဲ့ပါသည်။

အဖြေလွှာများကို အကြောင်းအရာအလိုက် ကုဒ်စနစ်ဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားပါသည်။ ကိုးကားဖော်ပြချက်များကို မူရင်းအဓိပ္ပာယ်မပျက်စေဘဲ ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် အနည်းငယ် တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ထားပြီး၊ ဖြေဆိုသူအားလုံးသည် အမည်မဖော်ဘဲ လျှို့ဝှက်ထားသူများဖြစ်ကြပါသည်။ လုံခြုံရေးအရ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ တည်နေရာပြအမှတ်အသားများ နှင့် ဖြေဆိုသူ၏ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များကို ဤအစီရင်ခံစာတွင် ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိပါ။

နှိုင်းယှဉ်၍ရသော အချက်အလက်များရှိသည့် နေရာများတွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ်က တွေ့ရှိချက်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားပါသည်။ ဤစစ်တမ်းသည် မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေ တစ်ရပ်လုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု အခိုင်အမာ မဆိုလိုသော်လည်း၊ ပါဝင်ဖြေဆိုရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည့် လူထုအဖွဲ့ဝင်များ၏ အသံများကို ရောင်ပြန်ဟပ်နေပါသည်။

၃။ စစ်တမ်း ကောက်ယူမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ

ဤအစီရင်ခံစာအတွက် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ထူးခြားသော လူထုတုန့်ပြန်ချက် စုစုပေါင်း ၄၀၁ ခုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လေ့လာခဲ့ပါသည်။ စစ်တမ်းတွင် ပါဝင်ဖြေဆိုသူ အရေအတွက်မှာ ကျား၊ မ ညီတူညီမျှနီးပါး ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ဒေသကြီးအားလုံးနှင့် ပြည်ပရောက် မြန်မာနိုင်ငံသားများ၏ အသံများလည်း ပါဝင်ပါသည်။

စစ်တမ်းတုန့်ပြန်မှု အများဆုံးရရှိခဲ့သည့် ဒေသကြီး ၅ ခု

၄။ ဖြစ်ပေါ်နေသော အလားအလာများနှင့် အကြောင်းအရာအလိုက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်

လူထုတုန့်ပြန်ချက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာရာတွင် အဓိကကျသော အကြောင်းအရာ စုcluster (၄) ခုကို တွေ့ရှိရပါသည်။ စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှုနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှု ပြဿနာများသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကဲ့သို့ပင် အပြောင်းအလဲမရှိ အဓိက အကျဆုံးနေရာတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေသော်လည်း၊ ကျန်ရှိသော အကြောင်းအရာ (၃) ခုမှာမူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲသစ်များကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေပါသည်။

စစ်တမ်းမှ ထွက်ပေါ်လာသော အကြောင်းအရာအလိုက် ဦးစားပေးအဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

အကြောင်းအရာ (၁) စားနပ်ရိက္ခာ ရှားပါးမှုနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှု (ဖြေဆိုသူ ၃၄.၄%)

စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှုသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကဲ့သို့ပင် အဓိကအကျဆုံး စိုးရိမ်ပူပန်မှုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်။ သို့သော် ယခုနှစ်တွင် ပြည်သူများ၏ တင်ပြပုံမှာ ပြောင်းလဲလာသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှု တစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောဆိုခြင်းမဟုတ်တော့ဘဲ စားနပ်ရိက္ခာများ ဈေးကွက်အတွင်း ရှိနေသော်လည်း လုံလောက်စွာ ဝယ်ယူစားသောက်နိုင်စွမ်း လုံးဝမရှိတော့သည့် အခြေအနေကို အလေးပေးဖော်ပြလာကြသည်။ အဆမတန် ကုန်ဈေးနှုန်းတက်ခြင်း၊ ငွေကြေးတန်ဖိုး ကျဆင်းခြင်းနှင့် မိသားစုဝင်ငွေ ပြတ်တောက်ခြင်းတို့ တစ်ပြိုင်နက် ပေါင်းဆုံလာမှုကြောင့် အိမ်ထောင်စုအများအပြားမှာ နေ့စဉ်ရှင်သန်ရုံမျှသာ တတ်နိုင်သည့် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။

အကြောင်းအရာ (၂) ပဋိပက္ခနှင့် နေရပ်စွန့်ခွာ တိမ်းရှောင်ရမှု (ဖြေဆိုသူ ၁၂.၅%)

ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာ တိမ်းရှောင်ရမှုများမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတို့မှ ဖြေဆိုသူများသည် အိုးအိမ်ဆုံးရှုံးခြင်း၊ လုပ်ကိုင်စားသောက်စရာများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် အတင်းအဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းခံရခြင်းတို့ကို အစီရင်ခံတင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၏ ထူးခြားသော အပြောင်းအလဲမှာ နေရပ်စွန့်ခွာရမှုနှင့်အတူ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ခြင်းတို့ ထပ်တူကျလာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ စစ်ဘေးရှောင်မိသားစုများသည် ခိုလှုံရာအမိုးအကာ မရှိရုံမျှမကဘဲ ရောက်ရှိရာဒေသရှိ အလုပ်အကိုင်ဈေးကွက်သို့လည်း ဝင်ရောက်နိုင်စွမ်း မရှိကြတော့ပေ။

အကြောင်းအရာ (၃) ပညာရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ (ဖြေဆိုသူ ၁၂.၀%)

ပညာရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများသည် အရေးတကြီး ဖြေရှင်းရမည့် အကြောင်းအရာတစ်ခုအဖြစ် ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် အထူးထင်ရှားလာပါသည်။ ဖြေဆိုသူများသည် ကလေးငယ်များ၏ အခြေခံသင်ယူမှုမှာ အပြီးတိုင် ရပ်တန့်သွားမည်ကို စိုးရိမ်နေကြသည်။ ကျောင်းတက်ခွင့် မရှိခြင်းအပြင်၊ မိဘများမှာလည်း ကလေးငယ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုအကောင်းဆုံး အရွယ်များတွင် ပညာသင်ကြားမှု အစဉ်မပြတ်စေရန် မလုပ်ဆောင်ပေးနိုင်ခြင်းကြောင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြင်းထန်စွာ ဖိစီးခံစားနေရကြောင်း တင်ပြခဲ့ကြပါသည်။

အကြောင်းအရာ (၄) အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ခြင်းနှင့် စီးပွားရေးအရ ဖယ်ကြဉ်ခံရမှု (ဖြေဆိုသူ ၁၁.၇%)

၂၀၂၅ ခုနှစ်၏ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်စဉ်သည် ယခင်နှစ်များနှင့်စာလျှင် ဖွဲ့စည်းပုံချင်း ကွဲပြားခြားနားနေပါသည်။ အလုပ်အကိုင် လိုအပ်ချက်နှင့် ရရှိနိုင်မှု မမျှတခြင်းထက် ပိုမိုဆိုးရွားသော အဓိကတွန်းအားမှာ "ကြောက်ရွံ့မှု" ပင် ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အလုပ်သွား၊ အလုပ်ပြန် သွားလာနေစဉ်အတွင်း အတင်းအဓမ္မ စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်ကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့မှ အမျိုးသားဖြေဆိုသူများ၏ တင်ပြချက်အရ ၎င်းတို့သည် ဘေးကင်းရန်အတွက် နေအိမ်များတွင်သာ အောင်းနေရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြရသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် မိသားစု၏ ဒုတိယဝင်ငွေလမ်းကြောင်းများ ပြတ်တောက်သွားရပြီး စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှုပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားသွားစေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်း တစ်ရပ် ဖြစ်လာပါသည်။

၅။ ဘက်စုံလွှမ်းခြုံသော ပြဿနာရပ်များအား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း

လုံခြုံရေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဆက်နွယ်ချက်

၂၀၂၅ ခုနှစ် အချက်အလက်များ၏ ထူးခြားသော အကြောင်းအရာတစ်ခုမှာ စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းခံရမည့်အရေးသည် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးတစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ဒေတာများအရ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ရခြင်းမှာ လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော အလုပ်သမားများသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ရမှုများကြောင့် အလုပ်အကိုင်ဈေးကွက်အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသစ်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ဤသည်မှာ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် သက်ရောက်နေသော သံသရာဆိုးတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ ဝင်ငွေဆုံးရှုံးခြင်းက စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှုကို မြန်ဆန်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေကာ စီးပွားရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းကို ပိုမိုလျော့နည်းသွားစေပါသည်။

အခက်အခဲများ ကာလရှည်ကြာလာခြင်းနှင့် တုန့်ပြန်နိုင်စွမ်းများ ကုန်ခမ်းသွားခြင်း

ယခုနှစ် အချက်အလက်များတွင် အစိုးရိမ်ရဆုံးသော အညွှန်းကိန်းမှာ အခက်အခဲများကို "ခြောက်လ သို့မဟုတ် ထိုထက်မက" ကြုံတွေ့နေရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ လူထုအဆင့်တွင် ရှိနေတတ်သော ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းများဖြစ်သည့် စုဆောင်းငွေ၊ အလွတ်သဘော ချေးငွေများ၊ သိုလှောင်ထားသော ရိက္ခာများနှင့် မိသားစုအချင်းချင်း ကူညီပံ့ပိုးမှု ကွန်ရက်များသည် ကန့်သတ်ချက်တစ်ခုအထိသာ ခံနိုင်ရည်ရှိပါသည်။ ဤကဲ့သို့ ကာလရှည်ကြာလာသည့် အခြေအနေတွင် မိသားစုများသည် အကျပ်အတည်းတစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနေရခြင်းမျိုး မဟုတ်တော့ဘဲ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဆင်းရဲမွဲတေမှု (Structurally impoverished) ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ရေတိုအရေးပေါ် ကူညီရေး ပုံစံများမှာ မလုံလောက်တော့ဘဲ နှစ်ရှည်စီမံကိန်းဖြစ်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု တည်ငြိမ်ရေး ချဉ်းကပ်မှုများ လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်ပါသည်။

မျိုးဆက်အလိုက် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်

ပညာရေးကို လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း စစ်တမ်းဖြေဆိုသူ အားလုံး၏ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းသည် ပညာရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို အလိုအလျောက် တင်ပြခဲ့ကြရာ ၎င်းမှာ ပဋိပက္ခနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာများ၏ ပမာဏနှင့် တူညီနေပါသည်။ ဤအချက်သည် ပညာရေးကို အခြေခံလိုအပ်ချက်များထက် ဒုတိယဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော အစဉ်အလာ အယူအဆကို စိန်ခေါ်နေပါသည်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တို့တွင် ကျောင်းတက်နိုင်ရန် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများသည် ကလေးငယ်များ၏ သင်ယူမှု ဆုံးရှုံးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနေပြီး၊ ၎င်းကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် နှစ်ရှည်ကြာ စဉ်ဆက်မပြတ် ဆောင်ရွက်ရမည့် စီမံကိန်းများနှင့် ကြားဝင်ကူညီမှုများ လိုအပ်မည် ဖြစ်ပါသည်။

၆။ စီမံကိန်းလုပ်ငန်းများအတွက် သက်ရောက်မှုများ

အောက်ဖော်ပြပါ အချက်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် စစ်တမ်းတွေ့ရှိချက်များမှ တိုက်ရိုက်ထုတ်နုတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အလှူရှင်မိတ်ဖက်များနှင့် CSO အကောင်အထည်ဖော်သူများအနေဖြင့် ဤအစီရင်ခံစာတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် လက်တွေ့အခြေအနေများနှင့်အညီ ၎င်းတို့၏ မဟာဗျူဟာများကို ချိန်ညှိနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

အလှူရှင်မိတ်ဖက်များအတွက်

• ရန်ပုံငွေ ဦးစားပေးမှုများသည် မြို့ပြ၏ ထိခိုက်လွယ်မှု အပြောင်းအလဲကို ထင်ဟပ်သင့်သည်။ ရန်ကုန် (ဖြေဆိုသူ ၂၅.၉%) နှင့် မန္တလေး (၁၈.၀%) တို့သည် အကျပ်အတည်း အများဆုံးဒေသများထဲတွင် ပါဝင်နေသည်။ ကျေးလက်ဒေသရှိ စစ်ရှောင် စခန်းများကိုသာ ဦးစားပေးသည့် လက်ရှိရန်ပုံငွေပုံစံများသည် လိုအပ်ချက် အလျင်အမြန် တိုးပွားနေသော နေရာများကို လွှမ်းခြုံနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ မြို့ပြစားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေး၊ ဝန်ဆောင်မှုများကို လက်ရှိကျေးလက်စီမံကိန်းများနှင့်အတူ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။

• ရန်ပုံငွေ သက်တမ်းများသည် လိုအပ်ချက်ကြာမြင့်ချိန်နှင့် ကိုက်ညီသင့်သည်။ ဖြေဆိုသူ ၇၀% နီးပါးသည် ၎င်းတို့၏ အဓိကအခက်အခဲများကို ခြောက်လထက်ပို၍ ကြုံတွေ့နေရကြောင်း သိရသည်။ ကာလတို အရေးပေါ်ရန်ပုံငွေများ (၆ လမှ ၁၂ လ) သည် ကာလရှည်ဖြစ်လာသော အကျပ်အတည်း နှင့် အနေအထားအရ ကိုက်ညီမှုမရှိပါ။ နှစ်ရှည်ရန်ပုံငွေများနှင့်အတူ ပြောင်းလဲလာသော အခြေအနေအပေါ် မူတည်၍ လိုက်လျောညီထွေ စီမံခန့်ခွဲနိုင်မည့် စီမံကိန်းပုံစံများဖြင့် လက်ရှိအခြေအနေကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

• ပညာရေးပြတ်တောက်မှုကို စဉ်းစားနှံရန် လိုအပ်သည်။ ဖြေဆိုသူ ၁၂% က ပညာရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို တင်ပြခဲ့ကြပြီး ၎င်းမှာ နေရပ်စွန့်ခွာရမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာများကဲ့သို့ပင် ပမာဏများပြားလှသည်။ စစ်ကိုင်းနှင့် ရခိုင်တို့တွင် လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်နှင့်ချီ၍ ကျောင်းများပိတ်ထားရခြင်းက ကလေးငယ်များ၏ သင်ယူမှု အကြီးအကျယ် ဆုံးရှုံးနေမှုကို ညွှန်ပြနေသည်။ သင်ထောက်ကူကိရိယာများနှင့် လေ့ကျင့်ပေးထားသော ရပ်ရွာအခြေပြုပညာရေးကူညီသူများ အပါအဝင် ရပ်ရွာအခြေပြု သင်ယူမှုပုံစံများအတွက် ရန်ပုံငွေကို တည်ငြိမ်မှု ပြန်ရသည်အထိ စောင့်ဆိုင်းမနေဘဲ ထောက်ပံ့သင့်သည်။

• အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း စီမံကိန်းများသည် စစ်မှုထမ်းရန် စုဆောင်းမှုကြောင့် သွားလာ၍မရသော အခြေအနေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။ စစ်တမ်းအချက်အလက်များအရ လူငယ် နှင့် အမျိုးသားများသည် အလုပ်လုပ်ရန် အိမ်ပြင်ထွက်ရန် မဘေးကင်းတော့သည့် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်မှု ပုံစံသစ်တစ်ရပ်ကို တွေ့ရှိရသည်။ သွားလာလှုပ်ရှားရန် လိုအပ်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများသည် အထိခိုက်ဆုံးသူများထံ ရောက်ရှိနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ အိမ်တွင်းမှနေ၍ ဝင်ငွေရှာဖွေနိုင်မှု၊ အဝေးရောက်အလုပ်များ (remote work) ဖြစ်မြောက်အောင် ကူညီပေးမှုနှင့် ရပ်ရွာအခြေပြု အသေးစားလုပ်ငန်းပုံစံများသည် ဤစိန်ခေါ်မှု၏ စီးပွားရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရှုထောင့်နှစ်ခုလုံးကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ အတွက်

• စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို စီမံကိန်းများတွင် ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်သင့်သည်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများသည် စားနပ်ရိက္ခာမဖူလုံမှု၊ နေရပ်စွန့်ခွာရမှု၊ ပညာရေးနှင့် အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များတစ်လျှောက်တွင် တွေ့ရှိနေရသည်။ စီမံကိန်းဝန်ထမ်းများကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံပံ့ပိုးမှုများကို ရှိပြီးသား အစီအစဉ်များအတွင်း ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ခြင်းသည် သီးခြားစီမံကိန်းများ လုပ်ဆောင်ခြင်းထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျပြီး ရေရှည်တည်တံ့စေပါသည်။

• ရပ်ရွာလူထု၏ ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများကို ပံ့ပိုးပေးသင့်သည်။ ပဋိပက္ခရှည်ကြာနေသော ဒေသရှိ လူထုသည် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားရန် အလွတ်သဘော အသိပညာများကို ရရှိထားနိုင်ပါသည်။ သို့ရာတွင် အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၎င်းတို့ကို ရပ်ရွာလူထုကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်သော ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများအဖြစ် စနစ်တကျ ဖြစ်လာစေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ ၎င်းမှာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုပုံစံများကို လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ စစ်သားစုဆောင်းခံရမှုနှင့် စောင့်ကြည့်ခံရမှု အန္တရာယ်များနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြင်ဆင်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။

ဤအစီရင်ခံစာသည် လူပုဂ္ဂိုလ် ၄၀၁ ဦး၏ ကိုယ်တွေ့အတွေ့အကြုံများကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ ဖော်ပြချက်အရ တွေ့ရှိရသည့် ပုံစံများဖြစ်သော နာတာရှည် ဆင်းရဲဒုက္ခများ၊ အဖက်ဖက်မှ ဖိအားများ စုပြုံလာမှုနှင့် အခြေခံ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းများ ဆုတ်ယုတ်လာမှု အစရှိသည့်အကျပ်အတည်းများမှာ တည်ငြိမ်သွားခြင်းမရှိဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာနေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် သက်ရောက်မှုများနှင့် အကြံပြုချက်များသည် ရပ်ရွာလူထုကိုယ်တိုင် တင်ပြထားသည့် အချက်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရှေ့လာမည့် ကာလများတွင် ပိုမိုထိရောက်ကာ အချက်အလက်ခိုင်လုံသော စီမံကိန်းလုပ်ငန်းများကို အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် တင်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။